Hoogeveen, Gereformeerde Hoofdstraatkerk

Kerk
De gemeente werd gesticht in 1835 en kreeg in 1841 een kerkgebouw aan de Hoofdstraat. Verbouwingen vonden plaats in 1849, 1887,1904, 1964 en 198?.

1875 of 1877?:
In de voorganger van het huidige kerkgebouw werd in 1875 of 1877 een orgel geplaatst door de firma P. v. Oeckelen en Zn. te Haren.

1904/1905: Er wordt een nieuwe kerk gebouwd en het bovenstaande instrument wordt voor f 160,- verkocht naar Noordscheschut of Nieuweroord, waar het wordt geplaatst in de eveneens in 1904 gebouwde gereformeerde kerk aan de huidige Drostenraai. Een nieuw orgel werd aangekocht uit Antwerpen. Door de orgelfabrikant J. Proper te Kampen werd het orgel gesteld en in orde gebracht. Het aangekochte orgel stond in de kerk van de Zusters Annunciaten, die na de val van Napoleon door Koning Willem I aan de protestanten, veelal Lutheranen van Duitse afkomst werd geschonken. (Deze kerk is nog steeds in gebruik en staat aan de Lange Winkelstraat 5). Deze Lutheranen lieten in 1846 door Bernard Dreymann een orgel bouwen. Op de duur was men niet meer tevreden over het orgel het zicht op het prachtige raam in de voorgevel werd belemmerd. Men besloot een nieuw orgel te laten bouwen, dat het raam wel zichtbaar liet. Voor het oude orgel werd een koper gezocht Dat was in 1905. Het contact met Hoogeveen werd tot stand gebracht door een merkwaardig mens, de Wildervankse heer Hendericus Bos. De heer Bos en zijn familie waren 1) rijk, 2) uitzonderlijk vrijgevig, 3) verknocht aan de Gereformeerde kerken en 4) bezeten van liefde voor orgels en orgelmuziek. Deze vier eigenschappen hebben enkele fortuinlijke gevolgen gehad voor de kerk van Wildervank, maar ook voor die van Rotterdam, waar naar toe twee leden van de Bos-familie in 1882 resp. 1906 verhuisden. Zij schonken zowel in Wildervank als in Rotterdam veel geld voor de bouw van kerken en orgels. Zo kon in Rotterdam de Nieuwe Zuiderkerk tot stand komen (1914-1916), een van de kostbaarste gereformeerde kerken ooit gebouwd. Hendericus Bos gaf er persoonlijk nog het geld voor een orgel bij cadeau. Dat werd met 4 klavieren, 64 stemmen en 5415 pijpen het grootste orgel, waarover ooit een gereformeerde kerk heeft kunnen beschikken. (De kerk is in 1968 afgebroken en het orgel is toen hervormde kerk van Doesburg). De heer Hendericus Bos beschikte over veel connecties, veel informatie en veel kennis. Samen met de Brusselse organist Bernard ten Cate bemiddelde hij tussen Antwerpen en Hoogeveen. Met succes. De koop kwam rond voor de somma van achttienhonderd Belgische franken, toen ongeveer zeshonderd gulden. Het instrument werd in een schip geladen en kwam ondanks enig geharrewar met de fiscus over de verschuldigde invoerrechten, ongemoeid en ongeschonden aan in Hoogeveen, waar het in de splinternieuwe kerk werd ingebouwd. Bij de ingebruikneming van het instrument op vrijdag 18 augustus 1905 waren meer dan 1000 belangstellenden aanwezig. Men had er Bernard ten Cate, organist van de Nederlandse Evangelische kerk te Brussel, voor laten overkomen. Hij was in 1903 prijswinnaar voor orgelspel geweest aan het Koninklijk Conservatorium in Brussel en bracht op magistrale wijze een aantal orgelwerken van diverse meesters ten gehore. Daaronder de Marche Solennelle van Mailly, waarin de krachtige klank van het volle werk uitnemend uitkwam. Iedereen was enthousiast. De avond werd besloten met een collecte voor de armen, terwijl de krant waaraan ik een en ander ontleende - De Standaard van 22 augustus 1905 -haar lovende berichtgeving afsloot met een "Soli Deo Gloria".
Zie voor de historie van het Dreymann de website van de Protestantse kerk in Antwerpen

1952: Het instrument wordt door Reil uit Heerde uitgebreid met een derde klavier. Dit derde klavier werd geplaatst in het tot nu toe loze rugpositief. In het boek van Achim Seip over de orgelbouwer Dreymann is een reconstructie te vinden van de oorspronkelijke dispositievan dit orgel. Ook bij W.D. van der Kley is een dispositie te vinden.

Dispositie na de werkzaamheden van Reil:

1964:
In dit jaar werd het kerkinterieur zo goed als geheel gemoderniseerd. De orgelbouwer De Graaf uit Amsterdam bouwde een nieuw orgel in een nieuwe kas en van de oorspronkelijke registers werden alleen de Subbas 16', Salicional 8' en de Super-octave 2' overgenomen.

Een plan van Reil werd niet aangenomen. (Zie tekening)

2000: Restauratie door Pels en van Leeuwen.

Huidige Dispositie:

 Reconstructie van de oorspronkelijke dispositie van het Dreymann-orgel:

De dispositie van dit orgel was in 1905 (bron W.D. van der Kleij):

Koppelingen: Manuaal I - Manuaal II; Pedaal - Manuaal I; Pedaal - Manuaal II.

Noten

1. De Bazuin (1877)no 28, 13-7-1877.
2. Het Orgel (1904-1905)no 11/7 en no 12/4. Het orgel kostte f. 2000, -. Het bedrag werd opgebracht uit vrijwillige bijdragen van de gemeente.
3. Het programma van het orgelconcert was als volgt:
   1. Marche Solennelle van Alphons Mailly.
   2. Psalm 150 vers 1 en 2.
   3. Cantilene Pastorale van Bernhard te Cate.
   4. Carillon van Samuel de Lange.
   5. Psalm 43 vers 3 en 4.
   6. Thema en Variaties van A. Hesse.
   7. Fantasie van Callaerts.
   Het orgel (1904-1905)no 11/5. Z. Tadema, organist van de Hervormde kerk te Assen, was registrant bij het orgelconcert en hij vond dat een Trompet 8’op het Hoofdwerk wenselijk was. Het concert werd bijgewoond door 1100 mensen. De Mixtuur (1985)no 51/34: In 1905 kreeg de Protestante kerk in Antwerpen een orgel van de firma Walcker.
4. De Orgelvriend (1967)no 6/5 en (1976)no 3/25. G. A. C. de Graaf schrijft in de brochure "In Chordis et Organo": Kast afromosia frontpijpen roodkoper, spotted 75%; 5 koppels hand/voet bediening.