Odoorn, Hervormde kerk

Informatie over de kerk

Meer informatie omtrent de kerk en de activiteiten vindt U op de site van de Stichting Oringer Kerk en Cultuur. Zie http://www.sokc.nl

1856: De oude kerk wordt, op het koor na, afgebroken. Er wordt een tekening vervaardigt van de oude kerk. Er zijn plannen om in de nieuwe kerk een orgel te plaatsen.


Provinciale Drentsche en Asser courant 07-05-1856


1860: Bericht uit de Provinciale Drentsche en Asser courant 05-04-1860 omtrent een schenking voor de aanschaf van een nieuw orgel.



Leydse courant 13-04-1860

1861: Bouw van een nieuw orgel door Van Oeckelen. Het werd op 20 mei 1861 in gebruik genomen door ds. Lieftinck. Het orgel was een schenking door H. Zegering. In november 1897 ging het verloren bij een kerkbrand. (01)
Aankondiging ingebruikname in de Provinciale Drentsche en Asser courant 16-05-1861


Bericht van de ingebruikname van het orgel in de Provinciale Drentsche en Asser courant 23-05-1861


1899: Bouw van het orgel door de gebroeders van Oeckelen onder toezicht van M.H. van 't Kruijs. (02) (03) Dit orgel was een schenking van J. Hadders, een neef van de schenker van het vorige verbrande orgel. Ingebruikname op 4 juni 1899 door ds. H.G. Tonsbeek uit Roswinkel en organist M.H. van 't Kruijs. Op het orgel staat de volgende tekst: "Dit orgel is een geschenk van den heer JAN HADDERS te Valthe. Ging, wat H. Zegering schonk, bij 's Beehuis ramp verloren. Thans in de gift des neefs prijkt nog des ooms herboren. Hoe 't vuur ook woeden mocht, de mildheid won de strijd. Zoo juicht dan, orgelklank, opnieuw aan God gewijd".


Bericht uit Het orgel 1899-04 mei


Bericht uit Het orgel 1899-05 juni


Het nieuws van den dag : kleine courant 19-04-1899


Het nieuws van den dag : kleine courant 09-06-1899


1971: Restauratie door A.J. Opten. De windladen werden gerestaureerd door Verschueren. In gebruikname met een bespeling op 6 juni 1971 door Johan Beeftink. De dienst werd geleid door ds. Roodzant. (04)


Ds. Roodzant op de kansel tijdens zijn welkomstwoord nav. de restauratie van de kerk.

1994: Melding van een oergelbespeling door Peter van Dijk uit Utrecht

Nederlands dagblad: 26-05-1994

2003: Groot onderhoud op 3 april en 20 mei 2003 door J. Holthuis en de heer H. van der Veen van de fa. Reil. De werkzaamheden werden uitgevoerd n.a.v. een rapport door Aart van Beek in 2002. (06)



Dispositie:

Hoofdwerk C-f''' Bovenwerk C-f''' Pedaal C-d'
Bourdon 16' Violoncel 8' Aangehangen
Prestant 8' Holfluit 8'
Roerluit 8' Viola di Gamba 8'
Octaaf 4' Fluit 4'
Quintfluit 2 2/3' Woudfluit 2'
Octaaf 2'
Cornet V discant
Trompet 8'
De pedaalbank en het pedaal zijn nieuw (1971)

2011: De kerk is in restauratie. Het orgel is ingepakt. Zie onderstaande foto van Harry Tielman uit het Dagblad van het Noorden d.d. 08-02-2011 (07)


2012: Foto's van na de restauratie van de kerk




2016: De hervormde kerk van Odoorn is samen gegaan met de Grote kerk van Emmen. Het kerkgebouw is overgedaan aan het Drents Landschap.
Men slaagde er niet meer in bestuursleden te krijgen. Het bestuur wordt nu overgenomen door Emmen. Er blijven eens per maand diensten plaatsvinden in het kerkgebouw.

2017: Het orgel is enigszins verzakt, waardoor de mechanieken langzamerhand steeds slechter gaan werken. Het orgel is nu door orgelmaker Reil "opgekrikt".
Hierdoor is de speelaard nu zeer verbeterd. Op dit moment wordt samen met de nieuwe eigenaar het Drents Landschap gezocht naar fondsen voor de restauratie van het orgel.

Foto: Wim Boer (Facebook) (13)




Foto's Wim Boer Whatsapp 14 mei 2017

Bronvermelding:
  1. Boekzaal 1861 I blz. 645-646, Caecilia 1861/12
  2. Het Orgel 1899
  3. Kerkelijke courant nr. 24 27 juni
  4. Emmer Courant 8 juni 1971
  5. Het rapport van Aart van Beek uit 2002 werd mij ter beschikking gesteld door Wim Boer
  6. E-Mail van Wim Boer d.d. 20-5-2003 20:12
  7. In een Email op 16 februari 2011 attendeerde Wim Boer mij op dit artikel
  8. Boek: Repertorium van de orgels gebouwd door Petrus van Oekelen Blz. 74 door Lex Gunnink
  9. Boek: Langs Nederlandse orgels Groningen, Friesland, Drenthe door Frans Talstra
  10. Boek: Het Nederlandse historische orgel 1894-1901 blz. 253-255
  11. www: http://reliwiki.nl/index.php?title=Odoorn,_Valtherweg_1_-_Margaretha (kerk 1899)
  12. www: http://reliwiki.nl/index.php?title=Odoorn,_Valtherweg_-_Margaretha_%281856_-_1897%29 (Kerk 1856)
  13. Facebook Wim Boer 14-05-2017



Rapport 2002 omtrent stand van zaken orgel

Nederlandse Hervormde Kerk
Gereformeerde Kerken in Nederland
Evangelisch-Lutherse Kerk in het Koninkrijk der Nederlanden

Commissie voor Orgelzaken -
Orgelcommissie der Ned. Herv. Kerk -Postbus 176 - 3300 AD Dordrecht.

Voorlopig Rapport, conform art. 2 der Generale Regeling voor de Orgelcommissie (ordinantie 11-8-4), betreffende het orgel in de Ned. Herv. Kerk te Odoorn.
Het onderzoek is uitgevoerd op 14 december 2001 door Aart van Beek.

Actuele vraagstelling
Op 26 november 1999 is een onderzoek uitgevoerd. De bevindingen hiervan staan in het Voorlopige Rapport d.d. 13 januari 2000.
Inmiddels is, naar bij het bezoek op 14 december 2001 werd meegedeeld, regelmatig hangerij aan de orde. De vraag is welke oorzaak dit heeft en op welke wijze het probleem opgelost kan worden.

Beknopt historisch overzicht.
Het instrument is in 1899 vervaardigd door de Gebr. Van Oeckelen te Glimmen. Blijkens de aangetroffen toestand is het instrument omstreeks 1970 geheel gerestaureerd. Het orgel is als onderdeel van het kerkgebouw een beschermd rijksmonument (Monumentnr. 31221, orgelnr. 1111).

Beschrijving.
Het orgel staat op een balkon aan de westzijde van het kerkinterieur. Het heeft een rijzig front dat in de balustrade is geplaatst. Het front heeft een ordening waarin een hoofd- en bovenwerk zich aftekenen. Het hoofdwerkfront is zevenledig en heeft, van buiten naar binnen, ronde torens vervolgens gedeelde vlakke velden, spitse zijtorens en in het midden een vlak veld. Het bovenwerkfront heeft een ronde middentoren en ongedeelde vlakke zijvelden. Vormgeving en ornamentiek vallen binnen het kader van de negentiende eeuwse neo-barok.
De klaviatuur bevindt zich in de noordzijde van de orgelkas. Afgezien van het niet originele voetklavier en orgelbank is de klaviatuur in de oorspronkelijke staat bewaard. Ook de fraaie koperen kandelaars zijn nog aanwezig. De fraaie originele orgelbank is achter het orgel bewaard. De registerplaatjes zijn gemailleerd. Een enkel registerplaatje ontbreekt, de functie van deze knop is onduidelijk, mogelijk was deze slechts voor de symmetrie aangebracht.
De frontzijde en de zijwanden van de orgelkas zijn in een fraaie notenhoutimitatie geschilderd die waarschijnlijk nog de originele is of daarop gebaseerd.Tussen de achterwand en de torenmuur bevindt zich een stempad. Ter hoogte van het bovenwerk is de orgelkas door twee balken met de torenmuur verbonden. Op deze balken liggen losse planken die als "stemvloer" voor het bovenwerk moeten dienen.
De windvoorziening, een grote magazijnbalg met twee scheppers, bevindt zich in een kast aan de zuidzijde van de in het kerkinterieur springende toren.
Het hoofdwerk heeft een C- en een Cis-lade waarvan de canceldeling in hele tonen naar het midden toe afloopt. Bij de lade van het bovenwerk loopt de canceldeling vanuit het midden in hele tonen naar weerszijden af. Van beide werken bevindt de C-kant zich aan de noordzijde. De lade van het bovenwerk is tamelijk ondiep en ligt achterin de kas. Tussen het front en de bovenwerklade staan de afgevoerde pijpen van de drie Achtvoets-registers. Van de 70 frontpijpen zijn er 46 loos, waaronder het gehele front van het bovenwerk.

De dispositie luidt als volgt:

Hoofdwerk  C-f3  
Praestant 8' C t/m gs in het front, a t/m 13 op de lade. a tim c3 expressions, cs3 t/m 13 natuurlijke corpuslengte.
Bourdon 16' C t/m h eiken afgevoerd van de lade, ci tim 13 metaal.
Roerfluit 8' C t/m H eiken, c t/m 13 metaal.
Octaaf 4' C t/m b1 expressions, h1 t/m cs2 stemkrul in rand, d2 t/m f3 natuuriijke corpuslengte.
Quintfluit 3' conisch pijpwerk, C t/m ds stemkrullen in de bovenranden, e t/m f3 natuurlijke corpuslengte.
Cornet II-V Samenstelling: 
a 8' + 1 3/5'
b 8' + 3' + 1 3/5' 
h 8' + 3' + 2 + 1 3/5' = 
c1 8' + 4' + 3' + 2' + 1 3/5' 
8' metaalgedekt, overige koren cilindrisch open. 4' c1 t/m ds2 expressions, e2 t/m 13 nat. lengte. 3' b t/m al expressions, bi t/m 13 nat. lengte. 2' h t/m fs1 expressions, g1 t/m f3nat. lengte. 1 3/5' a t/m dl expressions, dsl t/m 13 nat. lengte. Curieus is de ordening op de lade in verband met de beperkte ruimte. Van gs1 t/m f3 staat het achtvoetskoor aan de frontzijde van de pijpenstok en vervolgens de hogere koren volgens de aflopende voetmaat. Daaronder wordt deze ordening per volgend cancel (aan C- en Ciskant) steeds 180 gedraaid.
Octaaf 2' C t/m b expressions, h t/m f3 nat. lengte.
Trompet 8 bas/discant Deling tussen h en c1. Metalen koppen en stevels. De stevels zijn voorzien van messing nngen aan de bovenzijden.
Bovenwerk  C-f3  
Violon  8' Geheel open register, geheel met expressions.
Holfluit  8' C t/m H houtgedekt, c t/m f3 c2. open, geheel met expressions.
Viola di Gamba  8' Geheel open register. C t/m F afgevoerd, geheel met expressions.
Fluit 4' C t/m H gedekt, C t/m 13 cilindrisch open. c t/m d2 expressions, ds2 t/m b2 stemkrul in rand, h2 t/m f3 nat. lengte.
Woudfluit  2' Geheel cilindrisch open, C t/m csl expressions, dl t/m 13 nat. lengte.
pedaal  C-d1 Aangehangen  
Twee afsluiters - Manuaalkoppel en Windlosser

De toestand van het instrument.
De toestand is ton opzichte van het onderzoek in 1999 nauwelijks veranderd. Bij het recente onderzoek is de nadruk gelegd op het traceren van de oorzaak van de klachten. Na het geruime tijd bespelen van het instrument trad inderdaad hangerij op. Soms verdween de hanger vanzelf, soms pas na het morrelen aan de klaviatuur. Het toucher is robuust maar desondanks soepel te noemen. Ogenschijnlijk lijkt een vervanging van de klaviatuur een adequate oplossing. Dit is echter niet het geval. De klaviatuur is in principe in een nog redelijk goede conditie. De oorzaak van het probleem is de afstelling van de stekers van het hoofdwerkmechaniek en van de winkelhaken eronder.
De stekers zijn een onderdeel van het speelmechaniek van het ondermanuaal. Ze vormen de verbinding tussen de onderzijde van de toetsen naar de winkelhaken die zich in een balk boven de balkonvloer bevinden. De stekers zijn niet vierkant maar mm of moor rond afgeschuind.
Er is een geringe zijwaartse speling van de winkelhaken in de groeven van de balk. De stekers zijn niet vierkant maar rond afgeschuind. Als de bijbehorende toets wordt aangeslagen treedt een minieme zijwaartse torsie op. Soms wordt een naastliggende winkelhaak en/of stelmoer meegetrokken met de hangerij als gevolg.

Beleidsadvies.
De storingen in het mechaniek. De toestand van het orgel is als geheel nog redelijk. Een totale restauratie is niet acuut aan de orde. De storingen in het mechaniek zijn zo hinderlijk dat op dat punt maatregelen noodzakelijk zijn.
Het mechaniek van het hoofdwerk moet vanaf de toetsen tot en met de winkelbalk worden nagelopen op overmatige speling en waar nodig gerepareerd. Waarschijnlijk zal het richten van de draden aan de onderzijde van diverse stekers en het verminderen van de zijwaartse speling van sommige winkels afdoende zijn. Incidentele vervanging van draden/stiften en stelmoeren zal waarschijnlijk nodig zijn. Deze werkzaamheden kunnen worden beschouwd als (groot) onderhoud.

De jaarlijkse onderhoudskosten zijn via de BROM-regeling voor 50% subsidiabel tot een maximum van 1.362,-- (voorheen fi. 3.000,). Het is aannemelijk dat een goede orgelmakerij de aan de orde zijnde problematiek in ca. een a twee werkdagen kan oplossen, tenzij de gehele winkelbalk moet worden gedemonteerd. Hulp van een gemeentelid kan de kosten reduceren.

Dit onderhoudswerk kan het beste worden uitgevoerd door een orgelmakerij die over veel ervaring met restauratie en onderhoud van de orgels van Van Oeckelen beschikt. Wij noemen de volgende bedrijven:

Orgelmakerij Bakker & Timmenga te Leeuwarden.
Mense Ruiter Orgelbouw to Zuidwolde (Gr).
Orgelmakerij Gebr. Reil te Heerde.

De stemvloer.
Bij het laatste onderzoek was de toestand van de stemvloer achter het bovenwerk ten opzichte van het onderzoek in 1999 niet gewijzigd. Het verdient aanbeveling om deze zeer onveilige situatie te verbeteren. Voor de uitwerking daarvan is in het Voorlopige Rapport d.d. 13 januari 2000 een aanbeveling gedaan. Vanwege dit (on)veiligheidsaspoct is het bovenwerk bij het recente onderzoek niet onderzocht. Voor de vraagstelling was dat overigens niet noodzakelijk. Het mechaniek van het bovenwerk functioneert zonder storingen.

Onderhoud en restauratie in de toekomst.
Bij de bespreking op 14 december 2001 is aan de orde geweest dat er waarschijnlijk in 2004 een nieuwe subsidieregeling effectief wordt, de zgn. BRIM-regeling. Daarbij is besproken dat deze regeling procedureel soepeler zal werken dan de huidige BRIM-regeling.

Conclusie.
De veronderstelling dat de klavieren vervangen zouden moeten worden is niet terecht. Herstelling en afregeling van het mechaniek is goed mogelijk en kan in de loop van dit jaar in het kader van de bestaande BROM-regeling worden uitgevoerd.

Dordrecht, 4 april 2002.

Fotoserie door Roelof Kooiker begin 2009