Zweeloo, Hervormde kerk

Informatie over de kerk


Provinciale Drentsche en Asser courant 11-11-1872

1875: Plaatsing van een nieuw seraphine orgel en bouw van een orgelgalerij (01) (12)

1904:
Bouw van het orgel door Jan Proper uit Kampen. Op 20 februari 1904 komt het inzamelen van geld voor een kerkorgel aan de orde. Het oude orgel brengt f 98,- op. DE inzameling daarna brengt f 955,15 op. Daarna kan de opdracht aan Proper worden gegund.  (12)

Dispositie:
Manuaal   Pedaal
Bourdon 16' C-d
Prestant 8'  
Viola di gambe 8'  
Holpijp 8'  
Octaaf 4'  
Fluit 4'  
Octaaf 2'  



Foto uit 1929, toen het tongewelf nog niet was aangebracht. Bron Kerkblad van Zweeloo d.d. 12 april 2013


Provinciale Drentsche en Asser courant 27-08-1904

1928/1929: Door het aanbrengen van een tongewelf in de kerk werd het orgel nu geheel zichtbaar. Voorheen had de kerk een vlak balkenplafond, waardoor de bovenste helft van de orgelkas niet goed zichtbaar was.


Ansichtkaart (06)

 


Foto (06)

1961?: Plaatsing van een nieuwe windmotor?

1976: Reparaties door Opten. Mogelijk werd toen het pedaalklavier vervangen (04)

1977/1978: Restauratie van de kerk

1978: Herstel door A.J. Opten na de restauratie van de kerk. Hij voerde de volgende werkzaamheden uit:
 - Verlaging van de winddruk.
 - Nieuwe slepen aangebracht met een kunstof ringen met veer. Gelukkig werden de oude eiken slepen onderin het orgel bewaard.
 - Vervanging draadwerk en ventielveren.
 - Ook werd het orgel overgeschilderd in een blauwe kleurstelling (11)

2000: Restauratie van de dakruiter en opnieuw schilderen van het interieur. Ook het orgel werd geschilderd.

2006: Reil: Scheuren in de balgen provisorisch dicht gemaakt.. Winddruk weer verhoogd.(04)
Orgeladviseur Stef Tuinstra schrijft een restauratierapport gedateerd op 22 juni 2006. Dit bestaat uit de volgende delen:
 - Historie blz. 05, 06 en 07.
 - Beschrijving van het orgel in de huidige situatie 08, 09, 10,11, 12, 13 en 14.
 - Huidige staat en geconstateerde gebreken 15 en 16.
 - Restauratieplan  17, 18, 19, 20 en 21.
 - Samenvatting  22 en 23.  (11)

In juli ontvangt Reil een brief (blz. 01 en 02) d.d. 21 juli 2006 van orgeladviseur Stef Tuinstra voor het uitbrengen van een offerte voor de restauaratie van het orgel. Tegelijkertijd krijgen ook Mense Ruiter en Bakker & Timmenga een uitnodiging voor het uitbrengen van een offerte. In de brief wordt duideijk gemaakt dat de restauratie nog een poos op zich kan laten wachten. De offertes dienen als informatie bij het aanvragen van de subsidie.
De door Reil uitgebrachte offerte is gedateerd op 11 september 2006. Zie blz. 01, 02, 03, 04, 05, 06 en 07. (11)

2007: Reil vernieuwd het pedaalklavier. (11)


Foto Roelof Kooiker (10)


2008: Start met het plannen van een restauratie. Zie ook de toen uitgegeven brochure.
op 12 augustus schrijft Reil een brief dat het contract rond gemaakt kan worden op basis van de offerte uit 2006. De kosten voor de restauartie van het pedaal, die al is uitgevoerd, worden uit het contract gehaald. (11)

2009/2011: Op verzoek van organist Cees Roubos wordt onderzcht of het mogelijk si een vrij pedaal aan het orgel toe te voegen. Als daar bv. ook een trompet2'en een cornet 2' in zouden worden opgenomen, dan zijn volgens de organist veel koraalbewerkingen uit de barok op dit eenklaviers-orgel uitvoerbaar door de cantus-firmus op het pedaal te spelen. Zie brief d.d. 17 november 2008 vanuit de kerkvoogdij met een bijlage door Cees Roubos. (11)
Van de Stichting tot Behoud van het Nederlands Orgel werd een subsidie verkregen van EUR 1500,= (13)

Tekeningen door Reil voor de uitbreiding met een vrij pedaal. Klik op de afbeelding voor een vergroting.
Voor deze vergroting met een vrij pedaal wordt op 21 december 2010 een offerte uitgebracht voor een vrij pedaal met een subbas 16' en een trompet 4' voor het spelen van een cantus firmus. Zie pagina 01, 02, 03 en 04.
Deze uitbreiding wordt echter niet gerealiseerd vanwege de kosten de ruimte die een vrijpedaal innemet. De ruimte achter het orgel wordt ook gebruikt als expositieruimte en daar zou weinig van over blijven. (11)

2013: Restauratie door Reil met als adviseur Stef Tuinstra. (02)
Op hoofdlijnen werden de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
 - Demontage en overbrengen alle inwendige delen naar de werkplaats in Heerde. De kas blijft in de kerk en wordt ter plaatse hersteld.
 - Nieuwe houten bekroningen maken naar voorbeeld van ander Proper-orgels
 - Oude electra vervangen door nieuw en zoveel mogelijk onzichtbaar.
 - Nieuwe windmotor en dempkist
 - Balg opnieuw beleren
 - Windlade volledig demonteren en restaureren. Oude eiken stokken weer installeren. Westaflex conducten vervangen. Liegelind ringen aanbrengen.
 - Mechaniek geheel nalopen en restaureren.
 - Pijpwerk schoonmaken en herstellen. Intonatie zoveel mogelijk intact laten

Bericht uit http://zweeloo-digitaal.nl
Restauratie orgel Hervormde Kerk Zweeloo afgerond
Op zondagmiddag 29 september a.s. gaan tijdens een feestelijke bijeenkomst in de Hervormde Kerk van Zweeloo, alle registers weer open van het volledig gerestaureerde Proper Orgel.
De restauratie was echt geen overbodige luxe en voor de vaste organist Cees Roubos is het dan nu ook absoluut niet meer nodig, bepaalde registers te moeten overslaan.
De Kerkenraad is erg verheugd nu weer zover te zijn, dat de voltooiing van de restauratie en de officiële her-ingebruikneming van het orgel op die dag gevierd kan worden en hoopt op een grote opkomst.
‘Met behulp van giften en bijdragen van zovelen, is deze restauratie succesvol verlopen. Als dank biedt de Kerkenraad die middag dan ook een orgelconcert aan. In combinatie met prachtige zang en een korte uitleg door betrokkenen bij dit orgel-project’, zegt Kerkrentmeester Epke Wiersma.
De vakmensen hebben volgens Wiersma werkelijk een fantastisch stuk werk geleverd. ‘Zo heeft men, teneinde het orgel meer mogelijkheden te geven, als extra het voetpedaal-klavier uitgebreid naar 27 tonen. Verder werd het orgel verfraaid met passende ornamenten, die oorspronkelijk niet geplaatst konden worden in het door de firma Proper uit Kampen in 1905 gebouwde orgel. Daarvoor was het vlakke plafond niet geschikt. In 1928 is er pas een toog-plafond geplaatst.’
In 2006 werd met de voorbereiding van de restauratie gestart. ‘Orgel-adviseur Stef Tuinstra werd gevraagd met een historisch en bouwkundig goed onderbouwd rapport te komen en een restauratieplan te maken. Op basis van dit plan werd een drietal offertes aangevraagd bij gerenommeerde orgel restaurateurs, waarvan de firma Reil uit Heerde met het beste voorstel kwam. Onder deskundige leiding van Stef Tuinstra werd het karwei ook aan Reil gegund’, schetst Wiersma de procedure.
De totale restauratiekosten van het project, inclusief elektra, timmerwerk, schilderwerk en btw, zouden uiteindelijk oplopen tot een bedrag van 135.000 euro; waarvan de lokale Hervormde gemeente ruim 40.000 euro bijeen bracht. ‘Aanvankelijk ging het kerkbestuur er vanuit, voor de restauratiekosten van dit monument in aanmerking te komen voor een bijdrage uit het landelijk fonds, waarmee circa 35 % van de kosten gedekt zouden zijn. De aanvraag werd echter afgewezen. Vanwege het feit dat de restauratiekosten ‘te laag’ waren om een succesvol beroep op deze landelijke regeling te kunnen doen. Pas boven een bedrag van 100.000 euro kwamen we er voor in aanmerking. Ook bezwaar en beroep bij de rechtbank haalden om die reden dan ook niets uit. Tenslotte besloot de Kerkenraad in 2009, de restauratie toch door te laten gaan en de kosten dan zelf maar te gaan dragen. Wel schreef de Kerkenraad ongeveer 50 fondsen en particulieren aan, met het verzoek om een bijdrage te leveren in de kosten. Op deze manier werd er bij elkaar ongeveer 40.000 euro geschonken. Echt een fantastisch resultaat’, zegt Wiersma.
Het monumentale Proper Orgel vervult volgens de Kerkrentmeester een zeer belangrijke functie in het kerkje. ‘Het orgel wordt niet alleen gebruikt tijdens de zondagse eredienst, maar ook bij bijzondere diensten. Bij rouw- en trouwdiensten, kerkelijke hoogtijdagen en concerten; maar er wordt ook les op gegeven aan een aantal (startende) orgelspelers. Een paar actieve werkgroepen, die jarenlang hun opbrengsten ten goede hebben laten komen aan het orgel-fonds, willen we toch nog even expliciet noemen. Dat hebben ze wel verdiend: De werkgroep Orgel en de werkgroep Expositie, meestal Zweeler Palet genoemd.
‘En’, benadrukt Wiersma, ‘laten we vooral het belang van het lokale Trijntje Geerts Fonds niet vergeten, waarvan de renten jarenlang voor een groot deel gereserveerd werden voor deze restauratie. Tenslotte werd er een lening van 15.000 euro afgesloten, om de begroting geheel sluitend te krijgen. Wij hebben weer een prachtig gerestaureerd en geschilderd orgel, dat weer decennia mee kan. Een kroonjuweel om trots op te zijn.’ Zondagmiddag 29 september a.s. is iedereen om 14.30 uur dan ook van harte welkom, hiervan tijdens de ‘her-ingebruikneming’ getuige te zijn.


Foto Roelof Kooiker (10)

In het kerkblad van 12 april 2013 verschijnt tijdens de restauratie een artikel over het orgel. Zie blz. 01 en 02.

Het orgel wordt op 29 september 2013 weer in gebruik genomen (Zie uitnodiging) met een toelichting door Hans Reil en een klankdemonstratie en concert door Stef Tuinstra. (11)


Bronvermelding:
  1. Stemmen voor waarheid en Vrede 1875
  2. Website Reil d.d. 21 februari 2013
  3. Boek: Jan Proper (1853-1922) : Orgelbouwer op het grensvlak van ambachtelijk en industrieel / R. Walsma. - Leeuwarden : R. Walsma, 2005.
  4. Boek: Het historische orgel in Nederland 1902 - 1910 blz. 126-127
  5. www: Orgeldatabase Piet Bron
  6. www: http://reliwiki.nl/index.php?title=Zweeloo,_De_Wheem_10_-_Hervormde_kerk
  7. Boek: Jan Proper (1853-1922) door Roel Walsma
  8. Boek: Jan Proper (1853-1922) Herzien en uitgebreide werklijst
  9. www: http://zweeloo-digitaal.nl
  10. E-mail: Relof Kooiker d.d. 14 september 2014
  11. Archief Reil
  12. Artikel van Floor Vogelaar in "Het 13de eeuwse kerkje van Zweeloo". Blz 01, 02, 03, en 04.
  13. Mededelingen nr. 75 voorjaar 2009 Stichting tot Behoud van het Nederlands Orgel


Foto Roelof Kooiker (10)



Foto Roelof Kooiker (10)


Foto Geert Jan Pottjewijd. Klik op de afbeelding voor een vergroting